సైకాలజీలో సిద్ధాంతాలు ఎలా ఉపయోగించబడుతున్నాయి
పదం సిద్ధాంతం రోజువారీ భాషలో ఆశ్చర్యకరమైన పౌనఃపున్యంతో ఉపయోగించబడుతుంది. ఇది తరచుగా ఒక అంచనా, హంచ్ లేదా ఊహాజనిత అర్థం. "కొంతమంది సిద్ధాంతం" ఎందుకంటే ప్రజలు కొంత సమాచారాన్ని తొలగించడాన్ని కూడా మీరు వినవచ్చు. మనస్తత్వశాస్త్రం మరియు ఇతర శాస్త్రీయ అంశాలపై అధ్యయనం చేస్తున్నప్పుడు, విజ్ఞానశాస్త్రంలో సిద్ధాంతం అనే పదం యొక్క వ్యవహారిక వాడకం అదే కాదని గమనించడం ముఖ్యం.
సరిగ్గా ఒక సిద్ధాంతం ఏమిటి?
ఒక సిద్దాంతం ఒక పరికల్పన ఆధారంగా మరియు సాక్ష్యాలు ఆధారపడింది. విజ్ఞాన శాస్త్రంలో, సిద్ధాంతం కేవలం ఒక అంచనా కాదు. ఒక సిద్ధాంతం అనేది ఒక దృగ్విషయాన్ని వివరించడానికి ఒక వాస్తవ-ఆధారిత ఫ్రేమ్.
ఒక సిద్ధాంతం పరీక్షించదగిన ఒక భావన లేదా ఆలోచనను అందిస్తుంది. శాస్త్రవేత్తలు సిద్ధాంతాలను పరిశోధనా పరిశోధన ద్వారా పరీక్షిస్తారు మరియు మద్దతు ఇచ్చే లేదా తిరస్కరించే సాక్ష్యాలను సేకరించవచ్చు.
సైంటిఫిక్ అమెరికన్ వారి ఏడు అత్యంత దుర్వినియోగ శాస్త్రీయ పదాలు ఒకటిగా "సిద్ధాంతం" జాబితా. పరిణామం మరియు శీతోష్ణస్థితి మార్పు వంటి విషయాలను "కేవలం సిద్ధాంతములు" గా తొలగించటానికి ప్రజలను దారితీసే అర్ధం గురించి ఈ దురభిప్రాయం ఉంది.
సగటు layperson కు, పదం సిద్ధాంతం ఒక అంచనా ఏదో అర్థం. ఇది నిజమైన కావచ్చు, లేదా అది కాకపోవచ్చు. శాస్త్రీయ ఆధారం ద్వారా పరిశోధకులు పరిశోధనాత్మక పరిశోధన గురించి మాట్లాడుతున్నారంటే, ఈ పదానికి విజ్ఞాన రంగానికి చాలా భిన్నమైన అర్ధాన్నిచ్చింది.
రోజువారీ భాష యొక్క పరిభాష ఒక సిద్ధాంతం కేవలం హంచ్ అని సూచిస్తున్నప్పటికీ, ఈ పదానికి విజ్ఞాన శాస్త్రంలో చాలా విభిన్న అర్ధం ఉందని అర్థం చేసుకోవడం చాలా ముఖ్యం. ఒక శాస్త్రీయ సిద్ధాంతం మానవుల ప్రవర్తన లేదా సహజ ప్రపంచంలోని కొన్ని అంశాలపై వివరణను అందిస్తుంది, ఇది పునరావృత పరీక్ష మరియు ప్రయోగాలు ద్వారా మద్దతు ఇస్తుంది.
దీని అర్థం శాస్త్రవేత్తలు ఈ ప్రయోగాలు పునరావృతం చేసి ఈ పరిశోధనలను ప్రతిరూపం చేశారు. సిద్ధాంతానికి మద్దతు ఇచ్చే సాక్ష్యాలను వారు కూడా సేకరించారు. అనేకమంది పరిశోధకులు సిద్ధాంతానికి మద్దతు ఇచ్చే సాక్ష్యాలను సేకరించారు.
సైకాలజీ థియరీ యొక్క పర్పస్
మనస్తత్వ శాస్త్రంలో, మానవులు ఆలోచనలు, భావోద్వేగాలు మరియు ప్రవర్తనలను అర్థం చేసుకోవడానికి ఒక నమూనాను అందించడానికి ఉపయోగిస్తారు.
ఒక మానసిక సిద్ధాంతం రెండు కీలక భాగాలు కలిగి ఉంది:
- ఇది ఒక ప్రవర్తనను వివరించాలి
- భవిష్యత్ ప్రవర్తన గురించి అంచనాలు చేయాలి
మనస్తత్వ శాస్త్ర చరిత్రలో , మానవ ప్రవర్తన యొక్క వివిధ అంశాలను వివరించడానికి మరియు అంచనా వేయడానికి అనేక సిద్ధాంతాలు ప్రతిపాదించబడ్డాయి. ఈ సిద్ధాంతాలలో కొన్ని సమయ పరీక్షను నిలబెట్టాయి మరియు నేడు బాగా ఆమోదించబడుతున్నాయి. మరికొంతమంది శాస్త్రీయ పరిశీలనా పరిశీలనలో లేరు మరియు నేడు పూర్తిగా పరిశోధకులు లేదా పూర్తిగా పాక్షికంగా తిరస్కరించబడి ఉండవచ్చు.
ప్రతి సిద్ధాంతం మానవ మనస్సు మరియు ప్రవర్తన యొక్క మా నాలెడ్జ్ బేస్కి దోహదం చేసింది. క్లాసికల్ కండిషనింగ్ వంటి కొన్ని సిద్ధాంతాలు ఇప్పటికీ బాగా ఆమోదించబడ్డాయి. ఫ్రూడ్ యొక్క సిద్ధాంతాల వంటివి ఇతరులు బాగా లేవు మరియు ఎక్కువగా మానవ అభివృద్ధిని వివరించే కొత్త సిద్ధాంతాల ద్వారా భర్తీ చేయబడ్డాయి.
శాస్త్రీయ సిద్ధాంతం యొక్క మొత్తం బలం విభిన్న దృగ్విషయాలను వివరించే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటుంది.
కేవలం సిద్ధాంతము పరీక్షించదగినదిగా ఉందని కేవలం ఊహించడం లేదా హన్చ్ నుండి ఒక సిద్ధాంతం ఏమి చేస్తుంది. కొత్త ఆధారాలు మరియు పరిశోధనలు జతచేయబడినప్పుడు, ఒక సిద్ధాంతం తరువాత తాజా శాస్త్రీయ అన్వేషణలతో సరిపోకపోతే, శుద్ధి చేయబడుతుంది, సవరించబడుతుంది లేదా తిరస్కరించవచ్చు.
సైకాలజీ థియరీస్ రకాలు
అనేక మనస్తత్వ సిద్ధాంతాలు ఉన్నాయి, కానీ చాలా వాటిని నాలుగు కీలక రకాల్లో ఒకటిగా వర్గీకరించవచ్చు:
1. అభివృద్ధి సిద్ధాంతాలు
వికాసాత్మక సిద్ధాంతాలు మానవాభివృద్ధిని వివరిస్తాయి మరియు వివరించే మార్గదర్శక సూత్రాలు మరియు భావనలను అందిస్తాయి. కొందరు అభివృద్ధి సిద్ధాంతాలు కొల్బర్బెర్ యొక్క నైతిక వికాసం యొక్క సిద్ధాంతం వంటి ఒక ప్రత్యేక లక్షణాన్ని ఏర్పరుస్తాయి.
ఇతర అభివృద్ధి సిద్ధాంతాలు జీవితకాలం అంతటా జరిగే పెరుగుదలపై దృష్టి పెడతాయి, ఎరిక్సన్ యొక్క మానసిక సామర్ధ్య సిద్ధాంతం వంటివి .
2. గ్రాండ్ సిద్ధాంతాలు
గ్రాండ్ సిద్ధాంతాలు సిగ్మండ్ ఫ్రాయిడ్ , ఎరిక్ ఎరిక్సన్ , మరియు జీన్ పియాజెట్ వంటి ప్రధాన ఆలోచనాపరులు తరచూ ప్రతిపాదించిన సమగ్ర ఆలోచనలు.
అభివృద్ధికి సంబంధించిన గ్రాండ్ సిద్ధాంతాలు మానసిక విశ్లేషణ సిద్ధాంతం , అభ్యాస సిద్ధాంతం మరియు జ్ఞాన సిద్ధాంతం . ఈ సిద్ధాంతాలు మానవ ప్రవర్తనను ఎక్కువగా వివరించేందుకు ప్రయత్నిస్తాయి, కానీ ఆధునిక పరిశోధనకు తరచూ గడువు మరియు అసంపూర్తిగా పరిగణిస్తారు. మనస్తత్వవేత్తలు మరియు పరిశోధకులు తరచుగా గ్రాండ్ సిద్ధాంతాలను అన్వేషణకు ఆధారంగా ఉపయోగిస్తారు, అయితే చిన్న సిద్ధాంతాలు మరియు ఇటీవల పరిశోధనలను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుంటారు.
3. మినీ-సిద్ధాంతాలు
చిన్న-సిద్ధాంతాలు అభివృద్ధి చెందుతున్న ఒక చిన్న, చాలా ప్రత్యేక అంశం. ఒక చిన్న-సిద్ధాంతం స్వీయ-గౌరవం ఎలా ఏర్పడిందో లేదా చిన్ననాటి సాంఘికీకరణ వంటి సాపేక్షంగా ఇరుకైన ప్రవర్తనలను వివరిస్తుంది.
ఈ సిద్ధాంతాలు తరచుగా గ్రాండ్ సిద్ధాంతాలచే ఏర్పడిన ఆలోచనలలో మూలాలను కలిగి ఉన్నాయి, కానీ వారు మానవ ప్రవర్తన మరియు పెరుగుదలను వివరించడానికి మరియు వివరించడానికి ప్రయత్నిస్తారు.
4. అత్యవసర సిద్ధాంతాలు
అత్యవసర సిద్ధాంతములు సాపేక్షంగా ఇటీవల సృష్టించబడినవి మరియు తరచుగా వివిధ చిన్న-సిద్ధాంతాలను కలపడం ద్వారా ఏర్పడతాయి. ఈ సిద్ధాంతాలు తరచూ విభిన్న విభాగాల నుండి పరిశోధన మరియు ఆలోచనలను తీసుకుంటాయి, కాని ఇప్పటికీ గ్రాండ్ సిద్ధాంతాల వలె విస్తృత లేదా అంతగా ప్రాచుర్యం పొందలేదు.
సిద్ధాంతకర్త లెవ్ వైగోట్స్కీ ప్రతిపాదించిన సాంఘిక సాంస్కృతిక సిద్ధాంతం ఒక అభివృద్ధి చెందుతున్న సిద్ధాంతానికి మంచి ఉదాహరణ.
వివిధ మానసిక సిద్ధాంతాలు
మనస్తత్వ శాస్త్రంలో ప్రత్యేకమైన శాఖల మీద మనస్తత్వశాస్త్రం యొక్క కొన్ని ప్రసిద్ధ సిద్ధాంతాలు కొన్ని. వీటితొ పాటు:
ప్రవర్తనా సిద్ధాంతాలు
బిహేవియరల్ సైకాలజీ, ఇది ప్రవర్తనా విధానంగా కూడా పిలువబడుతుంది, అన్ని ప్రవర్తనలను కండిషనింగ్ ద్వారా పొందడం అనే ఆలోచన ఆధారంగా నేర్చుకునే సిద్ధాంతం. ప్రఖ్యాత మనస్తత్వవేత్తలైన జాన్ B. వాట్సన్ మరియు BF స్కిన్నర్లచే సూచించబడిన ప్రవర్తనా సిద్ధాంతాలు ఇరవయ్యవ శతాబ్దం ప్రారంభ భాగంలో మనస్తత్వ శాస్త్రంపై ఆధిపత్యం వహించాయి. నేడు, ప్రవర్తన సాంకేతికతలు కొత్త నైపుణ్యాలు మరియు ప్రవర్తనలను తెలుసుకోవడానికి ఖాతాదారులకు సహాయం చేయడానికి చికిత్సా అమరికలలో విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తారు.
కాగ్నిటివ్ థియరీస్
మనస్తత్వ శాస్త్రం యొక్క కాగ్నిటివ్ సిద్ధాంతాలు అంతర్గత రాష్ట్రాలపై దృష్టి సారించాయి, ప్రేరణ , సమస్య పరిష్కారం, నిర్ణయ తయారీ , ఆలోచన మరియు శ్రద్ధ వంటివి .
అభివృద్ధి సిద్ధాంతాలు
మానవ సిద్ధాంతం, అభివృద్ధి, మరియు అభ్యాసాల గురించి ఆలోచిస్తూ ఒక సిద్ధాంతాన్ని అభివృద్ధి సిద్ధాంతాలు అందిస్తాయి. మానవ ఆలోచన మరియు ప్రవర్తనను ప్రోత్సహిస్తున్నది గురించి మీరు ఎప్పుడైనా ఆలోచిస్తే, ఈ సిద్ధాంతాలను అర్థం చేసుకోవడంలో వ్యక్తులు మరియు సమాజంలో ఉపయోగకరమైన అంతర్దృష్టిని అందిస్తుంది.
మానవీయ సిద్ధాంతాలు
మానవీయ మనస్తత్వశాస్త్రం సిద్ధాంతాలు 1950 లలో జనాదరణ పొందడం ప్రారంభమైంది. పూర్వ సిద్ధాంతాలు తరచూ అసాధారణ ప్రవర్తన మరియు మానసిక సమస్యలపై దృష్టి సారించినప్పటికీ, మానవీయ శాస్త్ర సిద్ధాంతాలు బదులుగా మానవుల యొక్క మౌలిక మంచితనాన్ని నొక్కిచెప్పాయి. కార్ల్ రోజర్స్ మరియు అబ్రహాం మాస్లో అనే ప్రధాన మానవ సిద్ధాంతకర్తలు ఉన్నారు.
పర్సనాలిటీ థియరీస్
పర్సనాలిటీ మనస్తత్వశాస్త్రం ఒక వ్యక్తికి ప్రత్యేకమైన ఆలోచనలు, భావాలు మరియు ప్రవర్తన యొక్క నమూనాలను చూస్తుంది. మానసిక శాస్త్రంలో ఉత్తమమైన కొన్ని సిద్ధాంతాలు వ్యక్తిత్వం యొక్క విశిష్ట సిద్ధాంతం, వ్యక్తిత్వంలోని "పెద్ద 5" సిద్ధాంతం మరియు మానసిక అభివృద్ధికి ఎరిక్సన్ యొక్క సిద్ధాంతం వంటి వ్యక్తిత్వానికి సంబంధించిన అంశంగా ఉన్నాయి.
సోషల్ సైకాలజీ థియరీస్
సాంఘిక మనస్తత్వ శాస్త్రం సామాజిక ప్రవర్తనను అర్ధం చేసుకోవడానికి మరియు వివరించడంలో మాకు సహాయపడింది. సామాజిక సిద్ధాంతాలు సాధారణంగా నిర్దిష్ట సామాజిక దృగ్విషయంపై కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి, సమూహ ప్రవర్తన, సామాజిక ప్రవర్తన , సాంఘిక ప్రభావం, ప్రేమ మరియు మరింత.
సైకాలజీ సిద్ధాంతాలు అధ్యయనం కారణాలు
మీ సైకాలజీ కోర్సులు , మీరు వేర్వేరు మనస్తత్వ శాస్త్ర సిద్ధాంతాల గురించి తెలుసుకోవటానికి ఎంత అవసరం అని ప్రశ్నించేటట్టు, ప్రత్యేకంగా సరికాని లేదా గడువు ముగిసిన వాటిని పరిగణించడం.
అయినప్పటికీ, ఈ సిద్ధాంతాలన్నీ మనస్తత్వ శాస్త్ర చరిత్ర గురించి, ఒక నిర్దిష్ట అంశంపై ఆలోచన యొక్క పురోగతి మరియు ప్రస్తుత సిద్ధాంతాల గురించి లోతైన అవగాహన గురించి విలువైన సమాచారాన్ని అందిస్తాయి.
ఎలా ఆలోచించాలో అర్థం చేసుకోవడం ద్వారా, మనస్తత్వశాస్త్రం ఎక్కడ ఉంటుందో అనేదానిని మెరుగైన ఆలోచన పొందవచ్చు, కానీ అది భవిష్యత్తులో జరగవచ్చు.
నుండి వర్డ్
ఇతర శాస్త్రీయ సిద్ధాంతాల అధ్యయనం ప్రకృతి ప్రపంచం ఎలా పనిచేస్తుంది అనే దానిపై పరిశోధకులు అర్థం చేసుకున్న నేపథ్యంలో ఒక నేపథ్యాన్ని అందిస్తుంది. శాస్త్రీయ పరిశోధన గురించి మాట్లాడేటప్పుడు పరిశోధకులు అర్థం కావడం, సహజ ప్రపంచంలోని ప్రవర్తన మరియు ఇతర దృగ్విషయాలకు శాస్త్రీయ వివరణలు ఎలా శాస్త్రీయ వివరణలు, శాస్త్రీయ సంఘం రూపొందించడం, మరియు అంగీకరించడం వంటి వాటి గురించి మీ అవగాహనను మెరుగుపరుస్తాయి. .
వాతావరణ మార్పు మరియు పరిణామం వంటి చర్చల గురించి వివాదాస్పదంగా కొనసాగుతున్నప్పటికీ, విజ్ఞాన శాస్త్రం మరియు సిద్ధాంతాలను అధ్యయనం చేయటం విలువైనదే, తరచుగా వెల్లడి అయినప్పటికీ, కఠినమైన లేదా అసౌకర్యంగా ఉన్న నిజం వంటివి వస్తాయి.
కార్ల్ సాగన్ ఒకసారి వివరించిన విధంగా, "విశ్వం సంగ్రహించడానికి ఇది చాలా ఉత్తమం, ఇది మాయలో నిలకడగా ఉండటమే కాకుండా, సంతృప్తికరంగా మరియు అన్నదమ్ముల కంటే."
మానవ ఆలోచన మరియు ప్రవర్తన గురించి మనకు తెలిసిన చాలామంది వివిధ మనస్తత్వ సిద్ధాంతాలకు కృతజ్ఞతలు తెచ్చిపెట్టారు. ఉదాహరణకు, ప్రవర్తనా సిద్ధాంతాలు కొత్త సమాచారం మరియు ప్రవర్తనలను తెలుసుకోవడానికి కండిషనింగ్ ఎలా ఉపయోగించాలో నిరూపించాయి.
కొన్ని సిద్ధాంతాలు అనుకూలంగా లేవు, మరికొన్ని ఇతరులు విస్తృతంగా అంగీకరించారు, అయితే అన్ని మానవ ఆలోచన మరియు ప్రవర్తన గురించి మన అవగాహనకు అద్భుతంగా దోహదపడింది. ఈ సిద్ధాంతాల గురించి మరింత నేర్చుకోవడం ద్వారా, మీరు మనస్తత్వశాస్త్రం యొక్క గతం, ప్రస్తుతము మరియు భవిష్యత్ యొక్క లోతైన మరియు ధృడమైన అవగాహన పొందవచ్చు.
> సోర్సెస్:
> మాకాకాస్, WF. ది సైన్స్ ఎడ్యుకేషన్ భాష. స్ప్రింగర్ సైన్స్ & బిజినెస్ మీడియా; 2013.
> సాగన్, C. ది డెమోన్-హాంటెడ్ వరల్డ్: సైన్స్ యాస్ ఎ కాండిల్ ఇన్ ది డార్క్. న్యూయార్క్: రాండమ్ హౌస్; 2011.